ابو مرّه است . علماء اختلاف دارند كه ابليس از فرشته‌ها است از گروهى بنام جن يا اصلا فرشته نيست و هم در اينكه نام ابليس عربى است يا عجمى ، ابن عباس ، ابن مسعود ابن مسيب ، قتاده ، ابن جريج ، زجّاج و ابن انبارى گفتند ابليس فرشته‌ايست از طائفه‌اى كه آنان را جن گويند ، و نام او در عبرانى عزازيل است و در عربى حارث ، و از دربانان بهشت بود و سرور فرشته‌هاى آسمان دنيا و پادشاه آن و پادشاه زمين و از همه فرشته‌ها كوشاتر و داناتر بود ، و ميان آسمان تا زمين را اداره ميكرد ، پناه به خدا از رانده شدن او . گفتند : اينكه خدا فرموده از جن بود يعنى از گروه فرشته‌ها بنام جن ، ابن جبير و حسن گفتند : يك چشم بهمزدن هم فرشته نبوده و او ريشه پريانست چنانچه آدم ريشه آدميان ، عبد الرحمن بن زيد و شهر بن حوشب گفتند : از پريانى بود كه فرشته‌ها بر آنها پيروز شدند و يكى از آنها او را اسير گرفت و به آسمان برد بيشتر اهل لغت و تفسير گفتند : ابليس نام او شد براى اينكه از رحمت خدا سخت نوميد شد ، و درست آنست كه امام نووى و جز او از ائمه اعلام گفتند كه او فرشته است و ابليس نامى است عجمى و استثناء در آيه متصل است زيرا گفته نشده كه جز فرشته فرمان سجده داشتند ، و اصل در استثناء اينست كه از جنسى مستثنى منه باشد . قاضى عياض گفته : بيشتر بر آنند كه او پدر پريانست چنانچه آدم پدر بشر است ، و استثناء از جز جنس در سخن عرب شايع و فراوانست ، خدا فرموده « علمى نداشتند جز پيروى گمان » و درست و گزيده همانست كه از نووى و هم‌قولان او گذشت ، و از محمّد بن كعب قرظى است كه جن مؤمن باشند و شيطان كافر و اصل آنها يكى است . و از وهب بن منبه پرسيدند جن چه باشند ؟ و آيا بخورند و بنوشند و ازدواج